Yaşlılarda Kısa Süreli Hafıza Kaybı: Eskiyi Hatırlayıp Yeniyi Unutmak

Yaş ilerledikçe bazı unutkanlıklar görülebilir. Ancak kısa süreli hafıza kaybı özellikle yeni bilgilerin birkaç dakika içinde unutulması, aynı sorunun tekrar tekrar sorulması veya günlük işlerin aksamasıyla birlikteyse değerlendirilmelidir.

Bir kişinin 40 yıl önce yaşadığı bir olayı ayrıntılarıyla anlatıp sabah ne yediğini hatırlamaması aileleri şaşırtabilir. Bunun nedeni eski anılarla yeni bilgilerin bellekte aynı şekilde tutulmamasıdır. Uzun yıllar önce oluşmuş anılar daha kalıcı hale gelmiş olabilirken yeni bilgilerin kaydedilmesi ve saklanması daha hassas bir süreçtir.

Bu durum her zaman Alzheimer anlamına gelmez. Yaşlanma, depresyon, B12 eksikliği, tiroid sorunları, uyku bozuklukları, ilaç yan etkileri, işitme kaybı ve başka nedenler de hafızayı etkileyebilir.

Eski Anılar Neden Kalır da Yeni Bilgi Tutunmaz?

Eskiyi hatırlayıp yeniyi unutmak özellikle yeni bilgilerin belleğe kaydedilmesi ve sonradan hatırlanmasıyla ilgili bir güçlük olduğunda görülebilir.

Eski anılar yıllar içinde tekrar tekrar hatırlanmış ve daha sağlam biçimde yerleşmiş olabilir. Buna karşılık bugün duyulan bir bilgi önce dikkatle alınmalı, ardından belleğe kaydedilmeli ve gerektiğinde yeniden çağrılmalıdır.

Bu süreçlerden biri aksadığında kişi:

  • Sabah ne yediğini unutabilir
  • Biraz önce yapılan konuşmayı hatırlamayabilir
  • Aynı soruyu birkaç dakika sonra yeniden sorabilir
  • Yeni bir randevuyu aklında tutamayabilir
  • Bir telefon görüşmesinin içeriğini kısa süre sonra unutabilir

eski-anilar-neden-kalir-da-yeni-bilgi-tutunmaz

Eski anıların korunmuş olması, yeni bellek sorununun önemsiz olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde bu tablo tek başına demans tanısı da koydurmaz.

Önemli olan değişikliğin ne kadar belirgin olduğu ve kişinin günlük yaşamını etkileyip etkilemediğidir.

Normal Yaşlanma mı, Hastalık İşareti mi?

Yaşlılarda unutkanlık her zaman hastalık anlamına gelmez. Yaşla birlikte bilgiyi hatırlama hızı yavaşlayabilir, isimleri bulmak daha uzun sürebilir veya yeni bir teknolojiye alışmak zorlaşabilir.

Ancak bazı değişiklikler değerlendirme gerektirebilir.

Daha Çok Normal Yaşlanmayla Uyumlu

Değerlendirme Gerektirebilecek Durumlar

Bir ismi geç hatırlayıp sonra bulmak

Yakın kişilerin adlarını sık sık unutmak

Eşyayı nereye koyduğunu ara sıra unutmak

Eşyaları alışılmadık yerlere koymak ve nasıl geldiğini hatırlamamak

Randevuyu unutup hatırlatılınca hatırlamak

Aynı randevuyu tekrar tekrar unutmak

Yeni bir cihazı öğrenmekte zorlanmak

Daha önce rahat yaptığı işleri artık yapamamak

Zaman zaman kelime bulmakta zorlanmak

Konuşmanın akışını sık sık kaybetmek

Bir bilgiyi biraz geç hatırlamak

Aynı bilgiyi birkaç dakika içinde tamamen unutmak

Ara sıra hesap hatası yapmak

Fatura veya para yönetiminde belirgin bozulma

Günlük rutini sürdürebilmek

İlaçları, yemekleri veya alışverişi yönetememek

Ailelerin en sık sorduğu soru unutkanlık mı demans mı ayrımının nasıl yapılacağıdır.

En önemli ipuçlarından biri günlük yaşam işlevleridir.

Kişi unutkan olmasına rağmen alışverişini yapabiliyor, parasını yönetebiliyor, ilaçlarını doğru kullanabiliyor ve günlük işlerini sürdürebiliyorsa tablo farklı değerlendirilebilir. Buna karşılık daha önce rahat yaptığı işleri giderek yapamaz hale geliyorsa daha ayrıntılı inceleme gerekir.

Aynı Soruyu Tekrar Tekrar Sormak Ne Anlama Gelir?

Aynı şeyi tekrar tekrar sorma, yeni bilginin bellekte tutulmasında güçlük olduğunda görülebilir.

Örneğin bir kişi öğleden sonra doktor randevusu olduğunu öğrenir. Beş dakika sonra randevunun saatini tekrar sorar. Cevabı aldıktan kısa süre sonra yeniden aynı soruyu sorabilir.

Bu davranış çoğu zaman ilgisizlik veya inat değildir. Kişi cevabı gerçekten yeni öğreniyormuş gibi hissedebilir çünkü önceki bilgi bellekte yeterince kalmamıştır.

Aynı soruyu tekrar etme davranışı:

  • Son aylarda belirgin arttıysa
  • Gün içinde birçok kez tekrarlanıyorsa
  • Yakın zamanda olan olayları unutmayla birlikteyse
  • Günlük yaşamda hatalara yol açıyorsa

değerlendirme gerektirebilir.

Ancak tek başına aynı soruyu tekrar etmek Alzheimer tanısı anlamına gelmez. Dikkat sorunları, depresyon, işitme kaybı, uyku bozuklukları ve bazı tıbbi durumlar da benzer yakınmalara yol açabilir.

Kısa Süreli Hafıza Kaybının Nedenleri

Yakın bellek kaybı farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Bu nedenle unutkanlığı yalnızca yaşa veya demansa bağlamak doğru değildir.

Tedavi Edilebilir Nedenler: B12, Tiroid, İlaç Yan Etkileri, Uyku, İşitme Kaybı, Enfeksiyon

Hafıza sorunlarının bir bölümü tedavi edilebilir veya düzeltilebilir nedenlerle ilişkili olabilir.

B12 eksikliği bazı kişilerde dikkat, zihinsel hız ve bellek üzerinde etkili olabilir.

Tiroid hormonlarının normalden az veya fazla çalışması da zihinsel performansı etkileyebilir.

Yaşlılık döneminde kullanılan ilaçların sayısı arttıkça ilaç yan etkileri daha önemli hale gelir. Bazı sakinleştirici, uyku verici veya başka ilaçlar dikkat ve hafızayı etkileyebilir. Bu nedenle kullanılan tüm ilaçların birlikte değerlendirilmesi önemlidir.

Uyku bozuklukları da unutkanlığın sık gözden kaçan nedenlerindendir. Yetersiz uyuyan veya gece boyunca sık uyanan bir kişi yeni bilgileri yeterince iyi kaydedemeyebilir. Uyku apnesi de gündüz dikkatini ve hafızayı etkileyebilir.

demans-ve-alzheimerin-erken-donemi

İşitme kaybı özellikle önemlidir. Kişi söyleneni baştan tam duymuyorsa daha sonra hatırlayamıyor gibi görünebilir. Aile bazen bunu doğrudan hafıza kaybı olarak yorumlayabilir.

Enfeksiyonlar, sıvı kaybı, bazı metabolik bozukluklar ve yoğun ağrı da özellikle ileri yaşta bilişsel performansı geçici olarak bozabilir.

Demans ve Alzheimer’ın Erken Dönemi

Yaşlılarda hafıza kaybı bazı demans türlerinde erken belirtilerden biri olabilir. Alzheimer hastalığında yeni bilgi öğrenmede ve yakın zamanda yaşanan olayları hatırlamada güçlük erken dönemde görülebilir.

Ancak her unutkanlık Alzheimer değildir.

Demans değerlendirmesinde yalnızca hafızaya bakılmaz. Şu alanlar da önemlidir:

  • Konuşma ve kelime bulma
  • Yön bulma
  • Planlama
  • Problem çözme
  • Para yönetimi
  • İlaç takibi
  • Yemek hazırlama
  • Günlük yaşam becerileri
  • Davranış ve kişilik değişiklikleri

Örneğin kişi yalnızca isimleri geç hatırlıyorsa bu farklı değerlendirilebilir. Ancak faturaları ödeyememeye, sık sık yolu karıştırmaya veya ilaçlarını yanlış almaya başladıysa daha ayrıntılı inceleme gerekir.

Ani Başlayan Karışıklık: Deliryum Ayrımı

Saatler veya birkaç gün içinde ortaya çıkan ani kafa karışıklığı, aylar içinde gelişen unutkanlıktan farklıdır.

Deliryum adı verilen tabloda kişi birden:

  • Nerede olduğunu karıştırabilir
  • Dikkatini sürdüremeyebilir
  • Gece ile gündüzü ayırt etmekte zorlanabilir
  • Aşırı uykulu veya huzursuz olabilir
  • Olmayan şeyleri gördüğünü söyleyebilir
  • Yakınlarını tanımakta geçici güçlük yaşayabilir

Bu durum özellikle enfeksiyon, sıvı kaybı, ilaç yan etkileri veya başka tıbbi sorunlarla ilişkili olabilir.

Ani gelişen karışıklık rutin unutkanlık randevusunu beklememelidir. Hızlı tıbbi değerlendirme gerekebilir.

Depresyon da Unutkanlık Yapar mı?

Evet. Depresyon dikkat, odaklanma, zihinsel hız ve hatırlama becerisini etkileyebilir.

Özellikle ileri yaşta depresyon her zaman belirgin üzgünlük şeklinde ortaya çıkmaz. Kişi daha çok:

  • İçe kapanabilir
  • Günlük işlere karşı isteğini kaybedebilir
  • Daha çok uyuyabilir veya uyuyamayabilir
  • Sürekli yorgun hissedebilir
  • Konsantrasyon güçlüğü yaşayabilir
  • Hafızasının çok kötüleştiğini söyleyebilir

Bu tablo bazen demansla karışabilir.

Psödodemans terimi, depresyonun oluşturduğu belirgin bilişsel ve hafıza güçlüklerini tanımlamak için kullanılabilir. Burada kişi gerçekten unutkanlık yaşar ancak neden doğrudan ilerleyici bir demans olmak zorunda değildir.

Depresyon tedavi edildiğinde bilişsel performansta belirgin düzelme görülebilir.

Bununla birlikte depresyon ve demans aynı kişide birlikte bulunabilir. Bu nedenle yalnızca kişinin üzgün olup olmadığına bakarak kesin ayrım yapmak doğru değildir.

Psikiyatrik değerlendirme burada önemli bir yer tutar.

Ne Zaman Değerlendirme Gerekir?

Hafıza yakınması günlük yaşamı etkilemeye başladıysa değerlendirme ertelenmemelidir.

Özellikle şu durumlarda muayene planlanması uygun olur:

  • Aynı sorular sık sık tekrarlanıyorsa
  • Yakın zamanda yaşanan olaylar düzenli olarak unutuluyorsa
  • Unutkanlık giderek artıyorsa
  • İlaçlar karıştırılıyorsa
  • Faturalar veya para yönetimi zorlaşmışsa
  • Tanıdık bir yerde yol bulunamıyorsa
  • Yemek yapmak veya alışveriş yapmak gibi alışılmış işler zorlaşmışsa
  • Telefon veya televizyon kumandası gibi daha önce kullanılan araçlarda belirgin güçlük başlamışsa
  • Kişilik veya davranışta yeni değişiklikler varsa
  • Yakınları eskiye göre belirgin fark görüyorsa

Kişinin kendisi her zaman sorunun büyüklüğünü fark etmeyebilir. Bu nedenle aile gözlemi önemlidir.

depresyon-da-unutkanlik-yapar-mi

Ani başlayan kafa karışıklığı ise ayrı değerlendirilmelidir ve daha hızlı tıbbi inceleme gerekebilir.

Değerlendirmede Ne Yapılır?

Hafıza değerlendirmesi yalnızca birkaç soru sorulan bir bellek testinden ibaret değildir.

Öncelikle unutkanlığın ne zaman başladığı ve nasıl ilerlediği değerlendirilir.

Kişinin kendisiyle birlikte yakınından da bilgi alınması yararlı olabilir. Çünkü aile, aynı soruların tekrarlandığını veya günlük işlerdeki değişiklikleri kişiden daha net fark edebilir.

Değerlendirmede şu alanlara bakılabilir:

  • Günlük yaşam işlevleri
  • İlaç kullanımı
  • Uyku düzeni
  • İşitme
  • Görme
  • Depresyon ve kaygı belirtileri
  • Alkol kullanımı
  • Daha önce geçirilen hastalıklar
  • Bilişsel performans

Kısa bilişsel testlerle bellek, dikkat, dil ve bazı diğer zihinsel işlevler değerlendirilebilir.

Gerekli görülürse B12, tiroid ve başka metabolik nedenleri araştırmak için kan tahlilleri istenebilir.

Bazı hastalarda nörolojik değerlendirme veya beyin görüntülemesi gerekebilir.

Her unutkanlık yaşayan kişiye aynı tetkikler uygulanmaz. İnceleme kişinin yaşına, belirtilerine ve muayene bulgularına göre planlanır.

Doktora Gitmek İstemeyen Yaşlı Yakınınızı Nasıl İkna Edersiniz?

Ailelerin en çok zorlandığı konulardan biri, unutkanlığını kabul etmeyen anne veya babayı muayeneye götürmektir.

Doğrudan Alzheimer olabilirsin demek çoğu zaman işe yaramaz. Tam tersine kişinin kendisini tehdit altında hissetmesine ve muayeneyi reddetmesine neden olabilir.

Daha sakin ve günlük yaşam odaklı bir yaklaşım genellikle daha işlevseldir.

Örneğin şöyle denebilir:

Unutkanlık için vitaminlerine ve tiroidine de bakılıyormuş, onları kontrol ettirelim. Uyku ve işitme de hafızayı etkileyebiliyormuş, genel bir muayene yaptıralım. Son zamanlarda seni daha yorgun görüyorum, birlikte kontrol olalım. Ben de seninle geleceğim. Bu yaklaşım kişinin bağımsızlığını tehdit etmeden muayeneyi genel sağlık kontrolü çerçevesinde sunar.

Şunlardan kaçınmak daha uygundur:

  • Sürekli unutkanlığını yüzüne vurmak
  • Hatırlayıp hatırlamadığını test etmek için tuzak sorular sormak
  • Yanlış cevap verdiğinde alay etmek
  • Aile içinde Alzheimer etiketi koymak
  • Doktora gitmezsen çok kötü olur diye korkutmak

Kişinin onurunu koruyan bir dil kullanmak önemlidir.

Bazı durumlarda randevuyu yalnızca hafıza için değil, ilaçların, uyku düzeninin veya genel sağlık durumunun değerlendirilmesi olarak sunmak direnci azaltabilir.

Evde Yapılabilecekler

Evde yapılacak düzenlemeler altta yatan nedeni tedavi etmez ancak günlük yaşamı kolaylaştırabilir ve unutkanlığın oluşturduğu stresi azaltabilir.

Şu uygulamalar yararlı olabilir:

  • Büyük ve görünür bir takvim kullanmak
  • Randevuları yazılı hale getirmek
  • İlaçları günlük bölmeli kutularda düzenlemek
  • Günlük rutini mümkün olduğunca sabit tutmak
  • Yeterli uyku için düzen oluşturmak
  • İşitme cihazı gerekiyorsa düzenli kullanımını desteklemek
  • Düzenli yürüyüş veya uygun fiziksel aktivite yapmak
  • Sosyal ilişkileri sürdürmek
  • Yeterli sıvı almak
  • Dengeli beslenmek
  • Önemli telefon numaralarını görünür bir yere yazmak
  • Ev güvenliğini gözden geçirmek

Kişiyi sürekli hafıza testine tabi tutmak yararlı değildir.

Bugün ne yedin, benim adımı hatırlıyor musun, bunu sana az önce söyledim gibi tekrar eden sınamalar kişide utanç ve öfke yaratabilir.

Bellek egzersizleri zihinsel aktivite açısından yararlı olabilir ancak unutkanlığın altında yatan tıbbi veya psikiyatrik nedeni tek başına ortadan kaldırmaz.

Yaşlılarda Kısa Süreli Hafıza Kaybı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Sosyal Medyada Paylaş:

Bunlar da İlginizi Çekebilir

deprem-sonrasi-travma

Deprem Sonrası Travma

Travma, bireyin yaşadığı olay karşısında kendini hem fiziksel hem de duygusal olarak tehdit altında hissetmesi sonucu, zihinsel ve duygusal ...

stres-yonetimi

Stres Yönetimi

Modern yaşam, bireyi birden fazla stres kaynağına aynı anda maruz bırakır: iş baskısı, ilişki gerilimleri, ekonomik belirsizlik, bilgi kirli...

WhatsApp Hattı +(90) (506) 292 21 41
Randevu Al Hızlı başvuru