Kuruntu Nedir?
Kuruntu Nedir? Yaygın olarak görülen kaygı bozukluğunun başlıca özelliklerinden biri olduğu söylenebilmektedir....
Yazar ve tıbbi gözden geçirme: Doç. Dr. D. Hakan Delibaş | Yayın tarihi: | Son güncelleme:
Hipokondri, kişinin ciddi bir hastalığı olduğu ya da olabileceği düşüncesiyle yoğun biçimde meşgul olması ve bu kaygının günlük yaşamını etkilemeye başlamasıdır. Bu tablo, kişinin belirtileri uydurduğu veya dikkat çekmeye çalıştığı anlamına gelmez. Yaşanan korku gerçektir; sorun, bedensel duyumların sürekli en kötü ihtimal üzerinden yorumlanmasıdır.
Tahlillerin normal çıkması veya doktorun ciddi bir sorun görmemesi kişiyi kısa süre rahatlatabilir. Ancak birkaç gün sonra yeni bir belirti fark edildiğinde kaygı yeniden başlayabilir. Bazı kişiler tekrar tekrar doktora giderken bazıları da kötü bir sonuç duymaktan korktuğu için muayeneden tamamen kaçınabilir.
Bu nedenle sağlık kaygısını yalnızca çok sık doktora gitmek üzerinden değerlendirmek eksik kalır.
Halk arasında hastalık hastalığı olarak bilinen durum, klinik değerlendirmede kişinin sağlıkla ilgili kaygısının yoğunluğu ve bu kaygının davranışlarını ne kadar etkilediği üzerinden ele alınır.
Günümüzde hastalık kaygısı bozukluğu terimi de kullanılmaktadır. Kişi kalp hastalığı, kanser, nörolojik bir hastalık veya başka ciddi bir sağlık sorunu olduğuna dair güçlü bir korku yaşayabilir.
Burada önemli bir ayrım vardır: Sağlıkla ilgili kaygılanmak tek başına psikolojik bir bozukluk değildir.
Yeni bir belirti olduğunda doktora başvurmak, gerekli tahlilleri yaptırmak veya bir hastalık hakkında bilgi almak normal davranışlardır. Sorun, uygun tıbbi değerlendirmeye rağmen korkunun kalıcı olarak yatışmaması ve kişinin hayatının giderek daha büyük bölümünü hastalık ihtimallerini düşünerek geçirmesidir.
Doktor hiçbir sorun görmediğinde kişi birkaç gün rahatlayabilir. Ardından zihinde yeni bir soru belirir:
Bu sorular tekrar kontrol, araştırma veya güvence arama ihtiyacını başlatabilir.
Hipokondri belirtileri yalnızca hastalık hakkında çok düşünmekten ibaret değildir. Bedeni kontrol etme, tahlil yaptırma, internette araştırma ve güvence arama gibi davranışlar da sürecin önemli parçaları olabilir.
Sağlık kaygısı yaşayan bir kişi şu davranışlardan bazılarını tekrar tekrar yapabilir:
Burada iki farklı davranış biçimi özellikle önemlidir.
Bazı kişiler kaygıyla baş etmek için sağlık sistemine daha sık başvurur.
Yeni bir baş ağrısı olduğunda doktora gider, sonuç normal çıkınca rahatlar. Birkaç gün sonra göğsünde bir his fark eder ve bu kez başka bir branştan randevu alır. Ardından tahlilleri tekrar kontrol ettirme ihtiyacı doğabilir.
Bu kişiler için doktor görüşmesi, test veya yakının verdiği güvence kısa vadede kaygıyı azaltır.
Ancak rahatlama geçici olduğunda aynı yöntem tekrar tekrar kullanılmaya başlanır.
Sağlık kaygısı yaşayan herkes sık doktora gitmez. Bazı kişiler tam tersine muayeneden kaçınır.
Bunun altında çoğu zaman kötü bir sonuç duyma korkusu vardır.
Kişi bir belirti fark eder ancak doktora giderse ciddi bir hastalık çıkacağından korkar. Randevu almayı erteler, tetkik yaptırmaz veya hastanelerden uzak durmaya çalışır.
Dışarıdan bakıldığında sağlıkla ilgilenmiyor gibi görünebilir. Aslında zihninde hastalık korkusu oldukça yoğundur.
Kaçınmak kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Ancak belirsizlik çözülmediği için kaygı devam eder ve bazen daha da büyür.
Sağlık kaygısında hemen her bedensel duyum endişe konusu olabilir.
Örneğin:
kaygıyı tetikleyebilir.
Bu belirtilerin psikolojik olduğu varsayılmamalıdır. Önemli olan, uygun tıbbi değerlendirme sonrasında kişinin belirtileri nasıl yorumlamaya devam ettiği ve kaygının ne kadar sürdüğüdür.
Hipokondride en önemli yapılardan biri güvence arama döngüsüdür.
Süreç çoğu zaman şöyle ilerler:
Bedensel bir belirti fark edilir
↓
Ciddi hastalık ihtimali akla gelir
↓
İnternette araştırma, bedeni kontrol etme, doktora gitme veya yakından güvence isteme başlar
↓
Kısa süreli rahatlama olur
↓
Belirsizliğe tahammül azalır
↓
Yeni bir belirti daha kolay fark edilir
↓
Kaygı yeniden başlar
Bu döngünün en zor yanı, güvence aramanın gerçekten kısa süre işe yaramasıdır.
Örneğin kişi eşine Bu şişlik kötü bir şey değildir değil mi diye sorar. Eşi ciddi bir şey olmadığını söyler ve kişi rahatlar. Fakat birkaç saat veya birkaç gün sonra bu kez başka bir bölgesini kontrol eder. Yeni bir belirti bulduğunda yeniden güvence ister.
Zihin zamanla şu mesajı öğrenebilir:
Rahatsız olduğunda mutlaka kontrol etmelisin.
Bu da belirsizliğe dayanma kapasitesini azaltabilir.
Aynı durum tahliller için de geçerlidir. Normal sonuç kısa süre rahatlatır, fakat bir süre sonra ya yanlış çıktıysa düşüncesi ortaya çıkabilir.
Sorun tıbbi kontrol yaptırmak değil, kontrolün kaygıyı yönetmenin tek yolu haline gelmesidir.
Siberkondri, sağlıkla ilgili belirtilerin internette tekrar tekrar araştırılması sonucunda kaygının azalmak yerine artması durumunu tanımlamak için kullanılan bir kavramdır.
Bir belirtiyi internette araştırmak tek başına sorun değildir. Sorun, kişinin her aramada daha fazla ihtimalle karşılaşması ve araştırmayı bırakamamasıdır. Örneğin hafif bir baş ağrısı hakkında bilgi arayan kişi ilk olarak sık görülen nedenleri okuyabilir. Ardından daha nadir fakat ciddi hastalıklarla karşılaşır. Zihin çoğu zaman en korkutucu ihtimale takılır.
Sonra yeni aramalar başlar:
Her yeni arama, yeni bir soru oluşturabilir. Kişi belirsizliği azaltmak amacıyla araştırma yaparken aslında karşısına çıkan olasılık sayısını artırabilir.
Özellikle gece saatlerinde uzun süre belirti araştırmak kaygının yükselmesine, uyku düzeninin bozulmasına ve ertesi gün bedensel duyumların daha fazla fark edilmesine yol açabilir. Amaç interneti tamamen bırakmak değildir. Bilgi arama davranışının ne zaman rahatlatıcı olmaktan çıkıp kaygının parçası haline geldiğini fark etmektir.
Hipokondrinin tek bir nedeni yoktur. Genellikle kişinin geçmiş deneyimleri, düşünme biçimi, belirsizliğe yaklaşımı ve stres düzeyi birlikte rol oynar.
Bazı kişiler ciddi bir hastalık geçirdikten sonra bedenlerine karşı daha hassas hale gelebilir.
Yakın bir aile üyesinin ağır hastalığına veya ölümüne tanık olmak da kişinin kendi sağlığına ilişkin tehdit algısını artırabilir.
Çocukluk döneminde sağlıkla ilgili yoğun kaygının olduğu bir aile ortamında büyümek de etkili olabilir. Her belirtiye tehlike işareti gibi yaklaşılması, sık hastane başvuruları veya hastalık konusunda aşırı koruyucu tutum ilerleyen yıllarda kişinin beden duyumlarını yorumlama biçimini etkileyebilir.
Belirsizliğe tahammül etmek konusunda zorlanmak da önemli bir faktördür. Kişi yüzde yüz emin olmak isteyebilir. Tıbbi değerlendirmeler ne kadar ayrıntılı yapılırsa yapılsın, her olasılığı tamamen sıfırlayan mutlak bir garanti vermek çoğu zaman mümkün olmaz.Bu nedenle kişi tekrar tekrar test yaptırsa bile zihninde küçük bir ihtimal kalabilir.
Yoğun stres dönemlerinde bedensel belirtilerin daha fazla fark edilmesi de sağlık kaygısını tetikleyebilir.
Hipokondri ile panik atak birbirine benzeyebilir ancak aynı durum değildir.
Panik atakta belirtiler çoğu zaman aniden yükselir. Çarpıntı, nefes darlığı, baş dönmesi, terleme veya göğüste sıkışma yaşanabilir. Kişi o anda kalp krizi geçirdiğini veya öleceğini düşünebilir.
Hipokondride ise ciddi bir hastalığa sahip olma ihtimali daha uzun süre zihni meşgul edebilir.
Kişi günlerce veya haftalarca belirli bir kanser türünü, kalp hastalığını veya nörolojik hastalığı düşünüyor olabilir.
Ölüm korkusu her iki tabloya da eşlik edebilir.
Özellikle sağlıkla ilgili belirsizliği tolere etmekte zorlanan kişilerde Ölürsem ne olur, ya hastalık çok geç fark edilirse gibi düşünceler kaygıyı güçlendirebilir. Aynı kişide hem panik belirtileri hem sağlık kaygısı bulunması da mümkündür.
Sağlık kaygısının tedavisi, kişinin bütün fiziksel belirtilerini görmezden gelmesi anlamına gelmez.
Yeni, açıklanamayan veya belirgin şekilde değişen bir belirti gerektiğinde tıbbi olarak değerlendirilmelidir.
Özellikle:
tıbbi kontrol önemlidir.
Asıl ayrım, gerekli değerlendirme ile kaygı nedeniyle tekrar tekrar yapılan kontrol arasındadır.
Örneğin doktor gerekli muayeneyi ve tetkikleri yaptıktan sonra ek test gerektirmediğini söylüyorsa, aynı testi kısa aralıklarla tekrar ettirmek her zaman daha fazla güven sağlamaz.
Bazı kişiler için en yararlı yöntemlerden biri, tek bir hekimle planlı takip sistemi oluşturmaktır.
Böylece her yeni bedensel duyumda farklı bir doktora başvurmak yerine hangi durumda kontrol gerektiğine dair daha net bir çerçeve oluşabilir.
Hipokondri tedavisi kişinin sağlık kaygısını tamamen yok etmeye çalışmaktan çok, kaygının hayatı yönetmesini azaltmayı hedefler.
BDT, sağlık kaygısında sık kullanılan psikoterapi yaklaşımlarından biridir.
Terapide kişinin bedensel duyumları nasıl yorumladığı üzerinde çalışılabilir.
Örneğin kalp hızındaki küçük bir değişiklik hemen ciddi kalp hastalığı olarak yorumlanıyorsa bu düşüncenin nasıl oluştuğu ve hangi davranışları tetiklediği ele alınabilir.
Ayrıca:
üzerinde çalışılabilir.
Amaç kişiye hiçbir şeyin yok demek değildir. Belirsizlikle daha işlevsel biçimde başa çıkabilmesini sağlamaktır.
Kabul ve Kararlılık Terapisi ACT yaklaşımında kişinin bütün sağlık kaygılarını ortadan kaldırması hedeflenmez.
Bunun yerine kaygılı düşünceler varken de yaşamı sürdürebilme becerisi geliştirilir.
Örneğin zihne ya ciddi bir hastalık varsa düşüncesi geldiğinde bunun kesin bir gerçek değil, zihinsel bir düşünce olduğunu fark etmek üzerinde çalışılabilir.
Kişinin dikkatini yalnızca sağlık kontrolüne vermek yerine ilişkileri, işi, hobileri ve değer verdiği yaşam alanlarına yeniden yönlendirmesi hedeflenebilir.
Bazı kişilerde sağlık kaygısına yoğun anksiyete, depresif belirtiler veya başka psikiyatrik sorunlar eşlik edebilir.
Bu durumlarda psikiyatri değerlendirmesiyle ilaç tedavisi düşünülebilir.
Her sağlık kaygısı yaşayan kişinin ilaç kullanması gerekmez. Tedavi planı belirtilerin şiddetine, eşlik eden sorunlara ve kişinin ihtiyaçlarına göre belirlenir.
Yakınların en doğal tepkisi kişiyi rahatlatmaya çalışmaktır.
Kişi bu baş ağrısı tümör olabilir mi diye sorar.
Eşi veya annesi Hayır, kesinlikle değildir der.
Kaygı kısa süre azalır.
Fakat birkaç saat veya birkaç gün sonra yeni bir belirti ortaya çıktığında güvence ihtiyacı yeniden başlar.
Bu nedenle sürekli güvence vermek iyi niyetli olsa da uzun vadede kaygı döngüsünü besleyebilir.
Yakınlar şu yaklaşımı kullanabilir:
Örneğin sende hiçbir şey yok demek yerine Bu düşüncenin seni çok kaygılandırdığını görüyorum, doktorun verdiği takip planına bağlı kalalım gibi bir yaklaşım daha yardımcı olabilir.
Kafanda kuruyorsun, yine başladın veya saçmalıyorsun gibi ifadeler ise kişinin hem anlaşılmadığını hissetmesine hem de yaşadığı kaygı nedeniyle utanmasına neden olabilir.
Evet, sağlık kaygısı psikoterapi ve gerektiğinde diğer tedavi yaklaşımlarıyla belirgin biçimde azalabilir. Amaç bütün bedensel duyumları görmezden gelmek değil, sağlıkla ilgili belirsizliği daha işlevsel biçimde yönetebilmek ve güvence arama döngüsünü azaltmaktır.
Hipokondri ve OKB aynı durum değildir ancak bazı benzerlikler gösterebilir. Her ikisinde de tekrarlayan düşünceler, kontrol etme veya güvence arama davranışları görülebilir. Hangi tablonun ön planda olduğu psikiyatrik değerlendirmeyle belirlenir.
Sağlık kaygısının düzeyini değerlendirmeye yardımcı olan bazı ölçekler vardır. Ancak internet üzerinden yapılan tek bir test tanı koydurmaz. Tanı, kişinin düşünceleri, davranışları, belirtilerin süresi ve günlük yaşam üzerindeki etkisi birlikte değerlendirilerek konur.
Evet. Sağlık kaygısı yaşayan bir kişinin gerçek bir fiziksel hastalık geliştirmesi elbette mümkündür. Bu nedenle her belirti otomatik olarak kaygıya bağlanmamalıdır. Buradaki temel amaç, gerekli tıbbi değerlendirme ile kaygı nedeniyle tekrar eden kontroller arasında denge kurmaktır. Hipokondriyak sözcüğü de kişiyi etiketlemek yerine tabloyu açıklamak amacıyla kullanılmalıdır.
Her tahlilin aynı riski yoktur ancak gereksiz yere tekrarlanan testler kaygı döngüsünü güçlendirebilir. Ayrıca bazı tetkiklerin fiziksel, maddi veya zaman açısından yükü olabilir. Hangi testin gerekli olduğuna belirtileri değerlendiren hekimin karar vermesi daha uygundur.
Çünkü tahlil çoğu zaman yalnızca kısa süreli güvence sağlar. Zihin bir süre sonra Test yanlış olabilir mi veya başka bir hastalık olabilir mi gibi yeni sorular üretebilir. Bu nedenle tedavide yalnızca tekrar tekrar test yaptırmak değil, belirsizlikle başa çıkma biçimi de ele alınır.
Sürekli ve tekrarlayıcı aramalar sağlık kaygısını artırabilir. Özellikle kişinin nadir ve ciddi hastalık sonuçlarına odaklanması yeni korkular oluşturabilir. İnternetten bilgi almak tek başına sorun değildir; önemli olan araştırmanın kaygıyı azaltmak yerine sürekli büyütüp büyütmediğidir.
Evet. Bazı kişiler sağlık kaygısı nedeniyle sürekli doktora başvururken bazıları kötü bir tanı almaktan korktuğu için sağlık kuruluşlarından kaçınabilir. Bakımdan kaçınan tipte kişi yoğun hastalık korkusu yaşadığı halde test veya muayeneyi erteleyebilir.
Bazı kişilerde ilaç tedavisi özellikle eşlik eden yoğun kaygı veya depresif belirtilerin azaltılmasına yardımcı olabilir. Ancak her hastada ilaç gerekli değildir. Psikoterapi çoğu tedavi planında önemli bir yer tutar ve yaklaşım kişinin ihtiyaçlarına göre belirlenir.
Korkusunu küçümsememek ancak her seferinde uzun güvence vermemek daha yararlı olabilir. Planlanmış tıbbi takip varsa buna bağlı kalmasını destekleyebilir ve sürekli internet araştırmasına katılmamaya çalışabilirsiniz. Kaygı günlük hayatını belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel destek almasını teşvik etmek uygun olur.
Kuruntu Nedir? Yaygın olarak görülen kaygı bozukluğunun başlıca özelliklerinden biri olduğu söylenebilmektedir....
Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), bireye ciddi sıkıntıya neden olan girici ve kontrol edilemez obsesyonlar ve kompulsiyonlarla karakterize n...
Duygusal Zeka Ne Anlama Geliyor? Son yıllarda oldukça önem verilen bir kavram haline geldiği gözlemlenmektedir. Bunun nedeni ise h...