EMDR Nasıl Etkili Olur?

EMDR’nin Etki Mekanizması Nedir?

EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme), Francine Shapiro tarafından geliştirilen, travmatik anılarla ilişkili duygu, düşünce ve bedensel tepkilerin işlenmesini amaçlayan yapılandırılmış bir psikoterapi yöntemidir. Bilişsel, davranışçı ve danışan merkezli yaklaşımlarla ortak özellikler taşıyan bu yöntem, özellikle travma sonrası stres bozukluğunun (TSSB) tedavisinde bilimsel araştırmalarla desteklenmektedir.

EMDR, çeşitli klinik kılavuzlarda travma sonrası stres bozukluğu için önerilen psikoterapi seçenekleri arasında bulunmaktadır. Bununla birlikte farklı ruhsal bozukluklardaki etkililiğine ilişkin bilimsel kanıt düzeyi aynı değildir.

EMDR’nin nasıl etki gösterdiği konusunda çalışma belleği, çift yönlü uyarım, anıların yeniden işlenmesi ve nörobiyolojik süreçlerle ilgili çeşitli açıklamalar geliştirilmiştir. Göz hareketlerinin travmatik anıların canlılığı ve duygusal yoğunluğu üzerindeki etkisini inceleyen araştırmalar bulunmaktadır (Andrade ve ark., 1997; Kavanagh ve ark., 2001; Gunter ve Bodner, 2008; Van den Hout ve ark., 2010; Lee ve Cuijpers, 2012).

EMDR’nin klinik etkililiğine ilişkin bulgular ile etki mekanizmasına yönelik teoriler birbirinden ayrı değerlendirilmelidir. Yöntemin bazı klinik alanlarda etkili olduğuna ilişkin kanıtlar bulunmasına rağmen bütün etki mekanizmaları kesin olarak açıklanmış değildir.

bilissel-davranisci-terapi

EMDR’de Çift Yönlü Uyarımın Etkisi

EMDR, bazı özellikleri bakımından Bilişsel Davranışçı Terapi ve travma odaklı maruz bırakma yaklaşımlarıyla benzerlik gösterir. Ancak EMDR uygulamasında travmatik anıya odaklanma sırasında çift yönlü uyarım (bilateral uyarım) kullanılması ayırt edici unsurlardan biridir.

Çift yönlü uyarım, kişinin gözlerini sağa ve sola hareket ettirmesi, vücudun iki tarafına dönüşümlü dokunulması veya sağ ve sol taraftan sırayla verilen seslerle gerçekleştirilebilir.

Lee ve Cuijpers tarafından 2012 yılında gerçekleştirilen meta-analizde, göz hareketlerinin EMDR uygulamasına ek katkısının olabileceği bildirilmiştir. Deneysel çalışmalar da bazı koşullarda göz hareketlerinin olumsuz anıların canlılığını ve duygusal yoğunluğunu azaltabildiğini göstermektedir.

Ancak çift yönlü uyarımın etkisinin hangi nörobiyolojik süreçlerle ortaya çıktığı konusunda kesin bir görüş birliği bulunmamaktadır. EMDR'nin etkisini açıklamak için öne sürülen hipotezler arasında çalışma belleği ve anıların yeniden işlenmesiyle ilgili modeller yer almaktadır.

Çalışma Belleği Hipotezi ve EMDR

Çalışma belleği, insanların bilgileri kısa süreli olarak zihinlerinde tutmasını, düzenlemesini ve bilişsel görevleri yerine getirirken kullanmasını sağlayan sınırlı kapasiteli bir sistemdir.

Günlük yaşamda bir telefon numarasını kısa süreli hatırlamak, zihinden hesaplama yapmak veya farklı bilgileri birlikte değerlendirmek çalışma belleğinin kullanımına örnek gösterilebilir.

Çalışma belleğinin kapasitesi sınırlıdır. Bu nedenle aynı anda birden fazla dikkat gerektiren görev gerçekleştirildiğinde, görevler mevcut bilişsel kaynakları paylaşmak zorunda kalabilir.

EMDR’nin çalışma belleği hipotezine göre, kişi rahatsız edici bir anıyı zihninde canlandırırken aynı zamanda göz hareketlerini takip ettiğinde iki görev çalışma belleğinin sınırlı kapasitesini kullanır.

Bu durumda travmatik anının zihinde aynı canlılık ve duygusal yoğunlukla tutulması zorlaşabilir. Anının hatırlanması sırasında oluşan bu değişimin, daha sonra anıyla ilişkili duygusal tepkilerin azalmasına katkıda bulunabileceği düşünülmektedir.

Andrade ve arkadaşlarının 1997 yılında gerçekleştirdiği araştırma, göz hareketleri gibi eş zamanlı görevlerin bazı anıların canlılığını ve duygusal yoğunluğunu azaltabileceğini göstermiştir.

Gunter ve Bodner (2008) ile Van den Hout ve arkadaşlarının çalışmaları da çalışma belleğinin meşgul edilmesinin rahatsız edici anıların öznel canlılığını azaltabileceği görüşünü destekleyen bulgular sunmuştur.

Benzer etkiler yalnızca göz hareketleriyle sınırlı olmayabilir. Zihinden hesaplama yapmak veya dikkat gerektiren başka görevler de bazı deneysel koşullarda anıların canlılığını etkileyebilir.

Ancak deneysel ortamda anı canlılığının azalması, tek başına EMDR’nin klinik etkililiğini tamamen açıklamaz. Bu hipotezin terapi sürecindeki bütün değişimleri ne ölçüde açıkladığı araştırılmaya devam etmektedir.

EMDR ve REM Uykusu Arasındaki İlişki

EMDR’nin etki mekanizmasını açıklamak için öne sürülen bir başka yaklaşım, göz hareketlerinin REM (Rapid Eye Movement) uykusu sırasında gerçekleşen bazı fizyolojik süreçlerle benzerlik taşıyabileceğidir.

REM uykusu, hızlı göz hareketlerinin görüldüğü ve bellek ile duygusal işleme süreçleriyle ilişkilendirilen bir uyku evresidir. Bazı araştırmacılar, EMDR sırasında uygulanan çift yönlü uyarımın bu süreçlerin belirli yönleriyle bağlantılı olabileceğini ileri sürmüştür.

Bu hipoteze göre göz hareketleri, travmatik anılarla ilişkili duygusal tepkilerin yeniden düzenlenmesini kolaylaştırabilir.

Bununla birlikte EMDR'nin REM uykusuyla aynı mekanizma üzerinden çalıştığı bilimsel olarak kesinleşmiş değildir. REM uykusuyla kurulan ilişki, EMDR’nin etki mekanizmasını açıklamaya yönelik teorik yaklaşımlardan biridir.

Uyumsal Bilgi İşleme Modeli Nedir?

Uyumsal Bilgi İşleme Modeli (Adaptive Information Processing - AIP), EMDR’nin geliştiricisi Francine Shapiro tarafından ortaya konulan ve yöntemin teorik temelini oluşturan modellerden biridir.

Bu modele göre insanlar yaşadıkları deneyimleri mevcut bilgi ve anı ağlarıyla ilişkilendirerek işler. Ancak yoğun stres veya travmatik deneyimler sırasında bazı anıların işlenmesi güçleşebilir.

Model, yeterince işlenemediği varsayılan bazı anıların, olayla ilişkili olumsuz düşüncelerin, duyguların ve bedensel tepkilerin daha sonraki dönemlerde yeniden ortaya çıkmasına katkıda bulunabileceğini öne sürer.

Örneğin bir çocuk bisikletten düştüğünde korku ve acı hissedebilir. Olay sonrasında yeniden bisiklete binmeye devam eden çocuk, yaşadığı deneyimi diğer öğrenmeleriyle bütünleştirebilir ve daha dikkatli davranmayı öğrenebilir.

Ancak bazı çocuklarda aynı deneyim bisiklete binmeye yönelik yoğun korku veya kaçınma davranışlarıyla ilişkili hale gelebilir.

Uyumsal Bilgi İşleme Modeli, bu farklılığı anıların işlenme ve mevcut deneyimlerle bütünleşme biçimleri üzerinden açıklamaya çalışır.

Bu model EMDR'nin klinik uygulamasına yön veren bir çerçevedir. Bununla birlikte ruhsal bozuklukların tamamının işlenmemiş anılardan kaynaklandığı bilimsel olarak kabul edilmiş bir gerçek değildir. Ruhsal rahatsızlıkların gelişiminde genetik, biyolojik, psikolojik ve çevresel faktörler birlikte rol oynayabilir.

uyumsal-bilgi-isleme-modeli

EMDR Travmatik Anıların Etkisini Nasıl Değiştirebilir?

Travmatik yaşantılar bazı kişilerde olaydan uzun süre sonra bile yoğun korku, kaygı ve bedensel stres tepkilerine neden olabilir. Kişi, geçmişte yaşadığı olayı hatırlatan bir ses, görüntü veya durumla karşılaştığında benzer duyguları yeniden yaşayabilir.

Örneğin ciddi bir fırtına sırasında yoğun korku yaşayan bir kişinin aylar sonra sert rüzgâr sesleri duyduğunda benzer tepkiler vermesi mümkündür. Bu durum bazı kişilerde kaçınma davranışlarına ve günlük yaşamda zorlanmalara yol açabilir.

EMDR’nin amacı travmatik anıyı silmek veya kişinin geçmişte yaşadıklarını unutmasını sağlamak değildir. Terapide hedeflenen, anıyla ilişkili rahatsızlık düzeyinin azalması ve kişinin yaşadığı olayı daha işlevsel bir bakış açısıyla değerlendirebilmesidir.

Uyumsal Bilgi İşleme Modeline göre travmatik anıların yeniden işlenmesi, kişinin olaya ilişkin olumsuz inançlarını ve duygusal tepkilerini değiştirmesine yardımcı olabilir.

Örneğin travmatik bir olay sonrasında "Güvende değilim" veya "Kendimi koruyamam" şeklinde düşünceler geliştiren kişi, terapi sürecinde bu düşünceleri ve anıyla ilişkili bedensel tepkileri yeniden değerlendirebilir.

Bu değişim bazı kişilerde korku düzeyinin azalması, kaçınılan durumlarla yeniden karşılaşabilme ve günlük işlevselliğin artması şeklinde görülebilir.

Terapiye verilen yanıt kişiden kişiye değişir. Travmanın özellikleri, eşlik eden ruhsal sorunlar, kişinin mevcut yaşam koşulları ve terapinin uygun biçimde planlanması sonuçları etkileyebilir.

EMDR’nin Etkililiği ve Bilimsel Araştırmalar

EMDR'nin etkililiğine ilişkin randomize kontrollü çalışmalar, sistematik derlemeler ve meta-analizler bulunmaktadır. Özellikle travma sonrası stres bozukluğunda EMDR’nin belirtileri azaltabildiğini destekleyen bilimsel kanıtlar mevcuttur.

Bununla birlikte travmatik anıların canlılığındaki değişimin, göz hareketlerinin ve diğer terapi bileşenlerinin tedavi sonucuna ne ölçüde katkıda bulunduğu araştırılmaya devam etmektedir.

EMDR'nin uygulanması, klinik değerlendirme sonrasında kişinin ihtiyaçlarına göre planlanır. Her hastada aynı sayıda seansla veya aynı hızda sonuç alınacağı söylenemez.

EMDR uygulamasında öykü alma, hazırlık, değerlendirme, duyarsızlaştırma, yerleştirme, beden taraması, kapanış ve yeniden değerlendirme olmak üzere sekiz temel aşama bulunmaktadır. Bu aşamaların nasıl yürütüldüğü EMDR seansı içeriğinde ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.

Travmatik yaşantıların tedavisinde kullanılabilecek psikoterapi seçeneklerinin belirlenmesi, kişinin belirtileri ve eşlik eden sağlık sorunları dikkate alınarak yapılmalıdır.

EMDR terapisi, travma sonrası belirtilerin değerlendirilmesinde kullanılabilecek psikoterapi yaklaşımlarından biridir. Ancak yöntemin uygulanmasına ilişkin karar, psikiyatri veya ilgili ruh sağlığı uzmanının klinik değerlendirmesine dayanmalıdır.

EMDR’nin nörobiyolojik etki mekanizması bütünüyle açıklanmış olmasa da travma sonrası stres bozukluğu tedavisindeki kullanımını destekleyen bilimsel çalışmalar bulunmaktadır. Çalışma belleği, anıların yeniden işlenmesi ve çift yönlü uyarımın etkileri konusunda yürütülen araştırmalar, yöntemin işleyişinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.

Sosyal Medyada Paylaş:

Bunlar da İlginizi Çekebilir

destekleyici-terapi

Destekleyici Terapi

Destekleyici terapi, psikiyatrik tanısal değerlendirmeyi gerektiren, terapistin girişimlerinin planlı bir şekilde başarıya ulaştığı bir yönt...

WhatsApp Hattı +(90) (506) 292 21 41
Randevu Al Hızlı başvuru