İnternet Bağımlılığı Nelere Yol Açar?
İnternet bağımlılığı, teknolojinin gelişmesi ile birlikte ortaya çıkan sorunlardan bir tanesidir. Aslında internet, hayatı oldukça kola...
Yazar ve tıbbi gözden geçirme: Doç. Dr. D. Hakan Delibaş | Yayın tarihi: | Son güncelleme:
Her hafta bahis yapmak tek başına bağımlılık anlamına gelmez. Ancak bahis miktarını veya sıklığını kontrol etmek zorlaşıyorsa, kaybedilen parayı geri kazanmak için yeniden oynanıyorsa ve bu davranış aile, iş veya bütçe üzerinde sorun yaratmaya başladıysa bahis bağımlılığı açısından değerlendirme gerekir.
Özellikle kaybın ardından bir sonraki kuponla zararı çıkarma düşüncesi önemli bir işarettir. Çünkü bu noktada bahis yalnızca eğlence veya maç takibi olmaktan çıkıp kaybı telafi etmeye yönelik tekrarlayan bir davranışa dönüşebilir.
Bahis oynayan kişi kendisini kumar oynayan biri olarak görmeyebilir. Maçları bildiğini, istatistikleri takip ettiğini veya kontrollü davrandığını düşünebilir. Ancak bağımlılığı belirleyen şey kişinin sporu ne kadar iyi bildiğinden çok, bahis davranışı üzerindeki kontrolünü koruyup koruyamadığıdır.
Bahis bağımlılığı, kişinin bahis davranışını kontrol etmekte giderek zorlanması, kayıplara ve olumsuz sonuçlara rağmen oynamaya devam etmesiyle ortaya çıkan davranışsal bir bağımlılık tablosudur.
Bahis ile kumarı tamamen farklı iki davranış gibi değerlendirmek doğru değildir. Bir spor karşılaşmasının, yarışın veya başka bir belirsiz sonucun üzerine para yatırılması da kumar davranışları içinde değerlendirilir. Bu ilişkinin ayrıntıları kumar bağımlılığı kapsamında da değerlendirilebilir.
Burada belirleyici olan yalnızca kaybedilen paranın miktarı değildir.
Bir kişi yüksek miktarlarda oynadığı halde davranışını sınırlandırabiliyor olabilir. Başka biri ise daha küçük miktarlarla başlayıp giderek daha sık bahis yapabilir, kayıplarını kovalamaya başlayabilir ve bütçesinin önemli kısmını buna ayırabilir.
Bu nedenle bağımlılık değerlendirmesinde şu sorular daha anlamlıdır:
Bahse ayırdığınız miktarı kontrol edebiliyor musunuz?
Kaybettiğinizde bırakabiliyor musunuz?
Oynamamaya karar verdiğiniz halde yeniden bahis yapıyor musunuz?
Bahis yüzünden borçlanıyor, yakınlarınıza yalan söylüyor veya sorumluluklarınızı aksatıyor musunuz?
Asıl mesele, davranışın hayatınız üzerindeki etkisidir.
Bahis oynayan kişilerden sık duyulan düşüncelerden biri, bunun şansa değil bilgiye dayalı olduğudur.
Takımları iyi takip ediyorum.
İstatistikleri biliyorum.
Bu maçın nasıl biteceği belliydi.
Geçen sefer kaybetmem tamamen şanstı.
Bir sonraki kuponda çıkarırım.
Bu düşünceler kişinin kendi bilgisinin sonucu ne kadar kontrol edebileceğini olduğundan fazla değerlendirmesine yol açabilir. Buna kontrol yanılsaması denir.
Spor bilgisi elbette karşılaşmalar hakkında daha fazla yorum yapmayı sağlayabilir. Ancak bir maçın sonucunu sakatlıklar, bireysel hatalar, hakem kararları, oyun içindeki beklenmedik gelişmeler ve çok sayıda başka değişken etkiler.
Bahis davranışında sorun başladığında kişi çoğu zaman kazandığı kuponları daha kolay hatırlar. Kaybettiği bahisleri ise kötü şans, son dakika golü veya beklenmedik sonuç gibi gerekçelerle açıklayabilir.
Bu durum zamanla kişinin kendi başarısını olduğundan yüksek değerlendirmesine neden olabilir.
Özellikle arka arkaya birkaç kazanç, kontrol duygusunu güçlendirebilir. Ardından daha yüksek miktarlarla bahis yapmaya başlanabilir.
Sorun sporu iyi bilmek değildir. Sorun, bu bilginin belirsiz bir sonucu kontrol etmeye yettiğine inanmaktır.
Bahis türlerinin riskini yalnızca isimlerine göre değerlendirmek doğru değildir. Asıl fark, bahis döngüsünün ne kadar hızlı tekrarlandığı ve kişinin kısa süre içinde kaç kez yeniden karar verebildiğidir.
| Tür | Döngü Hızı | Tipik Risk |
|---|---|---|
| Kupon bahsi | Saatler veya günler | Sonucu beklerken yeni kupon hazırlama, kaybı sonraki kuponla kapatma |
| Canlı bahis | Saniyeler veya dakikalar | Çok hızlı karar verme, art arda bahis yapma, kayıp sonrası hemen yeniden oynama |
| Ganyan / at yarışı | Gün içinde tekrarlayan yarışlar | Peş peşe yarışlar, kaybı sonraki koşuda çıkarma, sosyal ortamın davranışı sürdürmesi |
İddaa bağımlılığı veya spor bahis bağımlılığı yalnızca her gün bahis yapan kişilerde görülmez.
Bazı kişiler yalnızca hafta sonları oynadığını ve bu nedenle kontrolün kendisinde olduğunu düşünebilir. Ancak hafta boyunca maçları incelemek, sürekli kupon düşünmek, kayıpları sonraki haftada kapatmayı planlamak ve bütçeyi giderek artırmak problemli davranışın parçaları olabilir.
Burada sıklıktan çok zihinsel meşguliyet önemlidir.
Bahis haftada bir kez yapılıyor olsa bile kişinin bütün haftasını bir sonraki kuponu düşünerek geçirmesi veya kayıpları telafi etmek için sürekli yeni plan yapması kontrolün zayıfladığını gösterebilir.
Canlı bahis bağımlılığı açısından en önemli özelliklerden biri bahis ile sonuç arasındaki sürenin çok kısa olmasıdır.
Maç devam ederken arka arkaya yeni kararlar verilebilir. Bir bahis kaybedildiğinde kişi birkaç dakika içinde başka bir bahis yapma fırsatı bulabilir.
Bu hızlı döngü düşünmek için ayrılan zamanı azaltabilir.
Özellikle kayıp sonrasında hemen yeni bir bahis açılması, kişinin durup ne kadar kaybettiğini değerlendirmesini zorlaştırabilir. Bir süre sonra bahis miktarları da artabilir.
Sorun yalnızca hız değildir. Hız, kayıp kovalama davranışının daha kısa sürede tekrar etmesine imkan verir.
Ganyan bağımlılığı ve at yarışı bağımlılığı da benzer bir tekrar döngüsü oluşturabilir.
Gün içinde arka arkaya yarışların bulunması, kaybedilen bir bahsin ardından kısa süre içinde yeniden oynama fırsatı yaratabilir.
Kişi bu kez çıkarırım düşüncesiyle bir sonraki yarışa geçebilir.
Bayi ortamı, arkadaş çevresi veya günün belirli saatlerinde bahis yapmaya alışmış olmak da davranışın günlük rutinin bir parçası haline gelmesini kolaylaştırabilir.
Sosyal ortamın varlığı tek başına bağımlılığa neden olmaz. Ancak bahis davranışını normalleştirebilir ve bırakmayı zorlaştırabilir.
Bahis bağımlılığı belirtileri yalnızca ne kadar para kaybedildiğine bakılarak anlaşılmaz. Davranışın kontrol edilememesi ve yaşamın diğer alanlarını etkilemesi daha önemlidir.
Dikkat edilmesi gereken işaretler arasında şunlar bulunur:
Bu davranışlardan birinin görülmesi tek başına bağımlılık tanısı koydurmaz.
Ancak birden fazla belirtinin tekrar etmesi ve kişinin kontrol etmeye çalıştığı halde davranışın devam etmesi profesyonel değerlendirme gerektirebilir.
Bahis oynayan kişi sorunun boyutunu küçümseyebilir veya uzun süre ailesinden saklayabilir. Bu nedenle bazı belirtileri önce yakınları fark eder.
Özellikle:
yakınların dikkatini çekebilir.
Burada amaç kişiyi yakalamak veya telefonunu gizlice kontrol etmek değildir. Davranışın aile bütçesi ve ilişkiler üzerindeki etkisini açık biçimde konuşmak daha işlevsel bir yaklaşım olabilir.
Bahiste her oyun kazandırmaz. Buna rağmen kişi neden yeniden oynar?
Bunun önemli nedenlerinden biri ödülün ne zaman geleceğinin belirsiz olmasıdır.
Bazen kayıp, bazen küçük kazanç, bazen daha büyük bir kazanç ortaya çıkar. Sonucun öngörülememesi beklentiyi canlı tutabilir.
Kazanma anındaki heyecan, sonucu beklemek ve kayıp sonrasında yeniden deneme isteği zamanla tekrar eden bir ödül döngüsüne dönüşebilir.
Bu mekanizmanın davranışı neden sürdürdüğü kumar bağımlılığının nedenleri kapsamında daha ayrıntılı incelenebilir.
Özellikle nadiren gelen büyük kazançlar kişinin sistemi çözdüğü düşüncesini güçlendirebilir. Oysa uzun vadede davranışı sürdüren şey çoğu zaman kazancın kendisinden çok, yeniden kazanma ihtimalidir.
Bahis bağımlılığında en önemli davranışlardan biri kayıpları kovalamaktır.
Kayıp kovalamak, kaybedilen parayı geri kazanmak amacıyla yeniden ve çoğu zaman daha yüksek riskle bahis yapmaktır.
Döngü genellikle çok tanıdık bir düşünceyle başlar:
Bugün kaybettim ama bir maç daha oynarsam çıkarırım.
Sonra miktar biraz yükseltilir.
Bu sefer kazanırsam eski zararı kapatacağım denir.
Yeni bahis de kaybedildiğinde toplam zarar büyür. Bu kez amaç artık para kazanmak değil, önceki kaybı kapatmaktır.
Borç sarmalı da çoğu zaman bu noktada başlar.
İlk aşamada kişi maaşından ayırdığı parayı kullanabilir. Ardından kredi kartına yönelebilir. Sonra yakınlarından borç isteyebilir veya bir borcu başka bir borçla kapatmaya çalışabilir.
Bahis miktarının artmasıyla birlikte finansal sorun büyür.
Ama asıl yük yalnızca para değildir.
Borç arttıkça kaygı yükselir. Kişi kayıpları saklamaya başlayabilir. Eşler arasında güven sorunu gelişebilir. Uyku bozulabilir. İşe odaklanmak zorlaşabilir.
En tehlikeli düşüncelerden biri, bütün borcun tek büyük kazançla kapanabileceğine inanmaktır.
Bu düşünce yeni ve daha büyük risklerin alınmasına yol açabilir.
Bahis bağımlılığı bazı kişilerde başka psikolojik veya davranışsal sorunlarla birlikte görülebilir.
Depresif belirtiler, yoğun kaygı, dürtüsellik, uyku sorunları ve alkol veya başka maddelerle ilgili problemler eşlik edebilir.
Özellikle büyük finansal kayıpların ardından suçluluk ve utanç belirginleşebilir.
Kişi ailesiyle yüzleşmekten kaçınabilir, sosyal çevresinden uzaklaşabilir veya borçlarıyla ilgili sürekli endişe yaşayabilir.
Bu sorunlar her bahis oynayan kişide görülmez. Ancak eşlik eden psikiyatrik durumların bulunması tedavinin nasıl planlanacağını etkiler.
Borçların ciddi şekilde arttığı, kişinin kendisini çıkmazda hissettiği veya kendine zarar verme düşüncelerinin ortaya çıktığı durumlarda profesyonel yardım geciktirilmemelidir.
Bahis davranışını kontrol etmek zorlaşıyorsa, kayıplara rağmen devam ediliyorsa veya bahis nedeniyle aile ve finans sorunları başlamışsa daha fazla kayıp yaşanmasını beklemeden psikiyatri değerlendirmesi yapılabilir.
Özellikle şu durumlar önemlidir:
Psikiyatriste başvurmak için kişinin kendisini mutlaka bağımlı olarak tanımlaması gerekmez.
Bazen ilk görüşmedeki amaç yalnızca davranışın hangi noktada olduğunu anlamaktır.
Kişinin Ben bağımlı değilim ama artık kontrol etmekte zorlanıyorum demesi bile değerlendirme için yeterli olabilir.
Bahis bağımlılığı tedavisi herkeste aynı şekilde planlanmaz.
İlk aşamada bahis davranışının sıklığı, harcanan para, borçlar, kayıp kovalama davranışı, tetikleyici durumlar ve daha önceki bırakma girişimleri değerlendirilir.
Aile ve iş yaşamında ortaya çıkan sorunlar da bu değerlendirmenin parçasıdır.
Psikoterapi, kişinin bahis öncesindeki düşünce ve duygularını tanımasına yardımcı olabilir. Özellikle bir sonraki bahisle kaybı çıkarma, kendi tahmin yeteneğini olduğundan fazla değerlendirme veya büyük kazancın bütün sorunları çözeceğine inanma gibi düşünce kalıpları ele alınabilir.
Davranışsal olarak da bahis fırsatlarına ulaşımı azaltmak, para kullanımını yeniden yapılandırmak ve tetikleyici durumlarla farklı şekilde baş etmeyi öğrenmek önemlidir.
Eşlik eden depresyon, kaygı veya başka psikiyatrik sorunlar varsa bunlara yönelik ilaç tedavileri değerlendirilebilir. Ancak bahis bağımlılığı için herkese verilen tek bir ilaç veya tek bir tedavi yöntemi yoktur.
Yakınların desteği de tedavinin önemli bir parçası olabilir.
Bununla birlikte ailenin her yeni borcu koşulsuz olarak kapatması sorunun çözülmesini sağlamayabilir. Borç kapandığında davranış aynı şekilde devam ediyorsa kısa süre sonra yeni bir borç oluşabilir.
Bu nedenle finansal düzenlemelerin de tedavi planıyla birlikte ele alınması önemlidir. Tedavi sürecindeki psikoterapi, aile desteği ve davranışsal yaklaşımlarla ilgili ayrıntılar kumar bağımlılığı tedavisi içeriğinde incelenebilir.
Hayır. Bahis oynamak tek başına bağımlılık anlamına gelmez. Bağımlılık açısından önemli olan kişinin bahis davranışını kontrol edip edemediği, kayıplara rağmen devam edip etmediği ve davranışın bütçe, aile veya iş yaşamında sorun oluşturup oluşturmadığıdır.
Evet, mümkün olabilir. Bahisin yalnızca hafta sonu yapılması bağımlılığı dışlamaz. Hafta boyunca bahis düşünmek, belirlenen bütçeyi aşmak, kaybı sonraki hafta geri alma planı yapmak veya bırakmaya çalıştığı halde devam etmek daha önemli göstergelerdir.
Bazı kişiler davranışlarını kendi başına azaltabilir ancak kontrol kaybı, kayıp kovalama veya borçlanma başlamışsa sorunun kendiliğinden ortadan kalkmasını beklemek doğru olmayabilir. Erken dönemde profesyonel destek almak finansal ve ailevi sorunların büyümesini önlemeye yardımcı olabilir.
Büyük bir kazanç çoğu zaman bırakmayı kolaylaştıracağı düşünülse de her zaman böyle olmaz. Bazı kişilerde büyük kazanç kontrol duygusunu artırarak daha fazla bahis yapmaya yol açabilir. Bırakma kararını gelecekteki olası bir kazanca bağlamak, bahis döngüsünün devam etmesine neden olabilir.
Öncelikle davranışın aile bütçesi ve ilişki üzerindeki etkisini açık biçimde konuşmak önemlidir. Sürekli borç kapatmak yerine profesyonel değerlendirmeye yönlendirmek daha işlevsel olabilir. Finansal güvenliği korumak için ortak hesaplar ve borçlar konusunda sınırlar belirlemek de gerekebilir.
Canlı bahiste bahis ile sonuç arasındaki süre çok kısa olabilir. Kaybedilen bir bahsin hemen ardından yeni bir bahis yapma fırsatı bulunması, durup değerlendirme süresini azaltabilir. Bu hızlı tekrar döngüsü kayıp kovalama davranışını güçlendirebilir.
Evet. Kişinin henüz ciddi borcu olmasa bile bahis düşüncesinin hayatında aşırı yer kaplaması, bırakmayı başaramaması veya aile ve iş sorumluluklarının etkilenmesi bağımlılık açısından önemli olabilir. Finansal çöküş beklemek gerekmez.
Bu karar kişinin davranış örüntüsüne göre değişir. Kontrolün belirgin biçimde kaybolduğu, kayıp kovalamanın ve tekrarlayan başarısız bırakma girişimlerinin bulunduğu durumlarda tamamen bırakma daha uygun olabilir. Tedavi planı kişisel değerlendirmeyle belirlenmelidir.
Evet. Psikoterapi, davranışsal düzenlemeler, finansal sınırların yeniden kurulması ve eşlik eden psikiyatrik sorunların tedavisiyle bahis davranışı kontrol altına alınabilir. Tedavi süreci kişinin ihtiyaçlarına ve sorunun şiddetine göre planlanır.
Kişiyi suçlamak veya sürekli tartışmak çoğu zaman savunmayı artırabilir. Somut davranışlara odaklanmak daha yararlı olabilir. Örneğin artan borçlar, gizlenen harcamalar veya aile bütçesindeki sorunlar konuşulabilir. Profesyonel değerlendirme önerilirken bağımlı etiketi yerine kontrolün zorlaşması üzerinden konuşmak daha kabul edilebilir olabilir.
İnternet bağımlılığı, teknolojinin gelişmesi ile birlikte ortaya çıkan sorunlardan bir tanesidir. Aslında internet, hayatı oldukça kola...
Alkol bağımlılığı nedir? Alkol bağımlılığı bireyin aşırı miktarda alkol tüketmesi, her gün ve her saat alkol istemesi ol...
Delirium Tremens, alkol yoksunluğunun en ciddi formlarından biridir. Genellikle alkol bağımlılığı olan bireylerde alkolün birdenbire kesilme...